Jaki debiut szachowy wybrać na początek?
Każdy szachista, rozpoczynając partię szachów jest w początkowej fazie gry. Często tę fazę nazywamy faza debiutową lub debiutem. To właśnie w pierwszej fazie gry najwięcej uwagi poświęcają początkujący szachiści. Szachy to bardzo stara gra, a na szachownicy mamy wiele bierek (pionów i figur). Dlatego istnieje bardzo dużo możliwości otwarcia partii szachowej. Warto jednak skupić się raczej na zasadach gry w debiucie niż samych debiutach. Część otwarć uważane są za bardzo dobre, cześć za przyzwoite – możliwe do gry, a część za otwarcia słabej jakości. Zanim przejdziemy do wskazania tych dobrych debiutów, zwłaszcza dla początkujący, warto napisać kilka słów o tym, po co nam otwarcie szachowe.
Po co nam otwarcie szachowe?
Otwarcie służy zajęciu dobrych, przyzwoitych miejsc dla naszych figur i przygotowanie się do gry środkowej. W pozycji startowej nasze piony i figury stoją na pozycjach startowych. Debiut to nic innego jak walka o jak najlepsze miejsca dla nich. Chodzi o to, aby wycisnąć z naszych figur maksymalny potencjał bojowy. Zarówno siłę ataku, jak i obrony.
Dlatego dobre debiuty, szczególnie dla początkujących adeptów królewskiej gry, to te, które przestrzegają trzech podstawowych zasad: walki o centrum, rozwijanie figur (wprowadzanie figur do gry) i zapewnienie bezpieczeństwa naszemu królowi.
Walka o centrum szachownicy
Ze względu na swój układ ścisłe centrum to pola e4, d4, d5 i e5. Natomiast centrum rozszerzone to dodatkowo pola c4, c5 i f4, f5. Dobry debiut to taki, w którym staramy się zająć ścisłe centrum pionami. Piony w centrum kontrolują pola przed sobą (np. pion e4 kontroluje pola d5 i f5) oraz daje przestrzeń dla naszych figur za sobą – umożliwia ustawienie figur na polach e2, e3 i e1. Dlatego na początku partii gracze dążą do opanowania centrum i kontrolowania centrum. Najłatwiej osiągnąć to zajmując centrale pola pionkami.
Rozwijanie figur szachowych
Drugą kluczową zasadą jest wprowadzanie figur do gry. Samymi pionami partii nie wygramy. Mamy do dyspozycji całą armię, a w niej różne oddziały, bardzo wyspecjalizowane w swoich działaniach bojowych. Do walki warto zaangażować wszystkie nasze siły, bez wyjątku. Dlatego początkujący powinni wybierać otwarcia, które stawiają na swobodną grę figurową i otwarte pozycje – duża ilość pól dostępnych dla figur. Początkowe ruchy pionami po prostu otwierają możliwości łatwego wprowadzania naszych figur do gry.
Zabezpieczenie króla na szachownicy
Nasz król po kilku początkowych ruchach, gdzie zarówno my jak i przeciwnik mobilizuje swoje siły, nie będzie czuł się komfortowo na swojej pozycji startowej (pola e1 i e8). Dlatego warto wybierać otwarcia, które w miarę szybko umożliwiają zabezpieczenie króla poprzez roszadę. Można wykonać roszadę zarówno krótką (król chroni się na skrzydle królewskim) lub długą (król chowa się na skrzydle hetmańskim). Jednocześnie roszada wprowadza roszującą wieżę do gry. Aby móc zrobić roszadę, nie może być żadnej figury pomiędzy królem, a roszującą wieżą. Również żadne pole pomiędzy polem, na którym początkowo stoi król i na które po roszadzie stanie król nie może być atakowane przez siły nieprzyjaciela. Dodatkowo, zarówno król, jak i roszująca wieża nie mogły wcześniej wykonać żadnego ruchu. Dlatego warto wybierać otwarcia, które po zajęciu centrum i szybkim wyprowadzeniu figur dają możliwość szybkiego wykonania roszady.
Jakie otwarcia szachowe spełniają te założenia?
Najbardziej pryncypialnym debiutami dla początkujących będą zatem debiutu, które rozpoczynają się od posunięcia pionkiem e2-e4. Dlaczego? Bo te otwarcia spełniają nasze wszystkie założenia: zajmujemy centrum, otwieramy przekątną f1-a6 dla gońca białopolowego dzięki temu może on swobodnie wejść do gry, nie blokujemy pola dla skoczka z pola g1. Dzięki temu możemy wprowadzić go na dobre pole f3, skąd kontroluje pola e5, d4, d2, e1, g1, h4, g5. Skoczek może też przedostać się w kolejnym ruchu już na terytorium naszego rywala. A po wyprowadzeniu tych dwóch figur w kolejnym ruchu mamy możliwość wykonania krótkiej roszady i zabezpieczenia króla. Dodatkowo, debiuty powstające po wykonaniu posunięcia pionem e2-e4 dają w większości otwarte pozycje – więcej dostępnych pól dla figur.
Debiut szachowy pierwszego wyboru
Do klasycznych debiutów, które wypełniają te założenia należy partia włoska (typowe ustawienie to pionek e4, skoczek f3, goniec c4 i krótka roszada (0-0), a po stronie czarnych – pionek e5, skoczek c6, goniec c5, krótka roszada (0-0). Czarne odpowiadają ustawieniem symetrycznym, również grają zgodnie z zasadami debiutowymi – walczą o centrum, rozwijają figury i zabezpieczają króla. Warto na początku swojej szachowej przygody grać to otwarcie oboma kolorami – zarówno od strony białych, jak i czarnych. Jest to jedno z najstarszych otwarć szachowych i to nie bez powodu.
Partia włoska to debiut z kilkusetletnią tradycją i zwykle rozgrywa go każdy początkujący szachista. Jest to otwarcie tak dobre, że grał je każdy mistrz świata. Partia włoska gości również regularnie na najwyższych szczeblach rozgrywkowych topowych światowych szachistów. Jest to debiut, który z powodzeniem można grać przez całe życie, również na poziomie arcymistrzowskim. Regularnie grają go Ding Liren, Wesley So czy Maxime Vachier-Lagrave.
Oczywiście, tych otwarć jest znacznie więcej (partia szkocka, partia hiszpańska, partia wiedeńska), ale nie chodzi o to, aby zasypywać się nazwami, a tym bardziej wariantami. Chodzi o to, aby nauczyć się rozgrywać partię szachów w sposób prawidłowy.
Jak ważne jest dobre otwarcie partii szachów?
Choć debiut jest ważny, nie jest najważniejszy. Jeśli zobaczymy jak wyglądają statystyki, to relatywnie mało partii szachów rozstrzygana jest w fazie debiutowej. Granie na pułapki debiutowe lub próba osiągnięcia znaczącej przewagi po otwarciu jest bardzo krótkowzroczna. Dlatego, że im lepsi gracze, tym trudniej jest ich nabrać na sztuczki i triki. Lepsi zawodnicy nie wpadają w pułapki, ponieważ je znają. A jeśli my pogwałcimy zasady gry w debiucie to mogę nas dość szybko za to ukarać.
Rolą otwarcia jest przygotowanie nas do gry środkowej, gdzie przyjdzie nam formułować plany gry i będziemy próbowali przechytrzyć naszego przeciwnika. Przychodzi to znacznie łatwiej, gdy centrum jest pod naszą kontrolą, nasze figury stoją na aktywnych polach i realizują ważne zadania, a nasz król nie jest narażony na szybkie i bezpośrednie ataki. To wszystko może zaoferować nam właśnie partia włoska.
Buduj swoją taktyczną intuicję
Na koniec jeszcze jedna uwaga. Debiuty powstałe po początkowym ruchu pionem e2-e4 często charakteryzuje ostrzejsza gra. Powstają z nich „żywe pozycje”, gdzie pełno jest motywów taktycznych. Na początku naszej przygody z szachami warto poznawać te motywy i budować u siebie taktyczną intuicję, bo większość partii, zwłaszcza na niższym poziomie zaawansowania, rozstrzyga się właśnie przez taktykę. Stracony pion, utrata niebronionej figury, czy mat królowi ciężką figurą na ostatniej linii. Zanim przejdziemy do żmudnej gry manewrowej, trzeba nauczyć się zasad i opanować zagadnienia taktyczne. Do tego przygotowują nas właśnie partie rozpoczynające się po posunięciu białych e2-e4, w tym wspomniana partia włoska.
