Jak wybrać trenera szachów dla dziecka?

Trenera szachów dla dziecka dobierasz inaczej niż dla dorosłego: siła gry prowadzącego schodzi na drugi plan, a liczy się to, jak tłumaczy, jak reaguje na przegraną i jak dopasowuje zajęcia do wieku. Poniżej są kryteria wyboru formy, miejsca i osoby, opis pierwszych spotkań, przygotowanie do turniejów oraz sygnały, po których rodzic pozna, że współpraca nie działa.

Jak wiek dziecka wpływa na formę zajęć?

Im młodszy uczeń, tym krótsze powinny być bloki jednego rodzaju pracy i tym więcej ruchu oraz zabawy między nimi. Przedszkolak poznaje drogę figur przez gry na fragmencie planszy, historyjki i zadania z pojedynczą bierką, a pełna partia przychodzi później. Uczeń pierwszych klas wytrzyma już dłuższe omówienie, ale nadal potrzebuje częstych zmian: ćwiczenie, krótka gra, wspólne sprawdzenie.

Starsze dziecko, które gra w turniejach, korzysta z analizy własnych partii i z pracy domowej między spotkaniami. Dobry prowadzący na początku pyta o wiek, szkołę i dotychczasową naukę, a dopiero potem proponuje zespół albo osobne lekcje. Kto oferuje ten sam program przedszkolakowi i nastolatkowi, nie patrzy na potrzeby ucznia.

Grupa czy zajęcia indywidualne dla dziecka?

Na start lepsza jest grupa rówieśników, bo każdy gra tam z różnymi przeciwnikami, uczy się przegrywać przy innych i chętniej wraca na zajęcia, na które chodzą koledzy. Lekcje indywidualne mają sens później, gdy młody szachista gra w turniejach i potrzebuje omówienia swoich błędów, na które w zespole brakuje czasu. Można też połączyć obie formy: stały skład w klubie i co pewien okres godzina sam na sam z trenerem.

Przy wyborze zespołu zapytaj, ile osób w niej ćwiczy, czy podział idzie według poziomu, czy wieku, i co prowadzący robi z dzieckiem, które szybko robi postępy. Zbyt duża różnica umiejętności zniechęca obie strony: słabszy przegrywa wszystko, a mocniejszy się nudzi. Grupa mieszana wiekowo działa wtedy, gdy prowadzący daje każdemu ćwiczenia dopasowane do jego poziomu.

Po czym poznać trenera, który umie pracować z najmłodszymi?

Taki trener mówi prostym językiem, chwali za dobry pomysł, a nie wyłącznie za wygraną, i po przegranej partii pokazuje dziecku jeden konkretny błąd zamiast listy wszystkich. Na jego zajęciach dużo się gra i rozwiązuje zadania, a wykład zajmuje niewielką część czasu. Rodzic dostaje od niego informację, czego dziecko się nauczyło i co ćwiczyć w domu. Dobrze, gdy uczy też zachowania przy szachownicy: podania ręki, ciszy podczas gry i zapisywania posunięć u starszych uczniów.

Uprawnienia sprawdzisz tak jak u nauczyciela dorosłych: licencja trenerska albo instruktorska jest warunkiem prowadzenia zajęć w programach Polskiego Związku Szachowego, na przykład w akademii PZSzach albo na igrzyskach dla uczniów. Klasę konkretnej osoby pokazuje odpowiednia zakładka Centralnego Rejestru PZSzach. Przy pracy z dziećmi równie mocno liczy się spokój i cierpliwość, których żaden dokument nie potwierdza, dlatego obejrzyj choć jedną lekcję na żywo.

Klub, szkoła, dom kultury czy online?

Miejsce wybierasz według celu: klub daje drogę do turniejów i kategorii, kółko przy szkole albo domu kultury wygodę i niski próg wejścia, a lekcje online dostęp do trenera spoza miasta. Gotowe propozycje znajdziesz na liście zajęć szachowych dla dzieci i w katalogu trenerów, a spis lokalizacji zawęża wybór do Twojej okolicy. Przegląd wszystkich form nauki zawiera też poradnik gdzie uczyć się grać w szachy.

Zajęcia w klubie

Klub zrzeszony w PZSzach rejestruje zawodnika w Centralnym Rejestrze, a przy osobie poniżej 18 lat potrzebna jest zgoda rodzica albo opiekuna. Licencja i członkostwo są wymagane między innymi w finałach mistrzostw Polski dzieci do lat 6, 7 i 8, natomiast turnieje wojewódzkie dla tych roczników nie mają takiego wymogu. Plusy i minusy tej decyzji opisuje tekst o tym, czy dołączyć do lokalnego klubu szachowego.

Kółko w szkole i w domu kultury

Zajęcia w szkole albo w domu kultury są najbliżej domu i nie wymagają formalności związkowych. W ramach programu PZSzach "Edukacja przez Szachy w Szkole" rozgrywane są drużynowe mistrzostwa Polski szkół dla klas I-III. Zapytaj dyrekcję albo prowadzącego, czy uczniowie biorą w nich udział i czy jeżdżą na igrzyska, na które potrzebna jest już licencja zawodnicza.

Lekcje online

Nauka przez internet wymaga od młodszego dziecka obecności dorosłego obok, przynajmniej przy włączaniu sprzętu i w razie kłopotów z połączeniem. Lepiej pasuje do starszych uczniów, którzy umieją sami skupić się przed ekranem i obsłużyć wspólną tablicę z kamerą. Dla rodziny z miejscowości bez klubu bywa to jedyny sposób na regularną pracę z trenerem. Przed pierwszą lekcją sprawdź razem z maluchem kamerę, mikrofon i logowanie na platformie, żeby nie tracić czasu zajęć.

Jak trener przygotowuje dziecko do pierwszych turniejów?

Dobry trener zaczyna od zawodów na poziomie dziecka, w których wynik nie przytłoczy go już na starcie, i przed wyjazdem ćwiczy z nim grę na zegarze. Rywalizacja lokalna dla najmłodszych, na przykład mistrzostwa województwa do lat 6 i 7, nie wymaga licencji ani przynależności klubowej. Najniższą kategorię, V, nadaje komisja regionalnego związku za wynik na odpowiednim poziomie w turnieju z co najmniej pięcioma partiami, granymi w tempie od 30 minut dla zawodnika.

Po każdym starcie dobry trener omawia z uczniem dwie albo trzy partie, szuka w nich jednego pomysłu do poprawy i chwali za walkę także po przegranej. Zwycięzca indywidualnych mistrzostw Polski do lat 8 dostaje na wniosek od razu II kategorię i normę na I. Przy najmłodszych ważniejsze od miejsca w tabeli jest to, czy dziecko po turnieju chce grać dalej.

Jak wyglądają pierwsze zajęcia i jak się do nich przygotować?

Na pierwszych zajęciach prowadzący sprawdza, co dziecko już umie: ruchy figur, bicie, roszadę, mat w jednym posunięciu. Na tej podstawie dobiera grupę albo plan, więc nie przygotowuj malucha na siłę, wystarczy powiedzieć, że idzie pograć i poznać nowe zadania. Po spotkaniu zapytaj dziecko, co mu się podobało, a trenera, od czego zaczną kolejne lekcje.

Do ćwiczeń w domu przyda się zestaw figur i proste zadania, a pomysły na nie podsuwa artykuł z prezentami dla małego szachisty. Gdy maluch zacznie grać pełne partie, rodzicowi pomoże też wiedza o tym, jakie błędy popełniają początkujący, bo łatwiej wtedy rozmawiać o grze.

Jakie sygnały mówią, że trener nie pasuje do dziecka?

Wyraźnym sygnałem jest niechęć dziecka do wyjścia na zajęcia, która trwa dłużej niż kilka tygodni i nie wynika z pory dnia ani zmęczenia. Inne objawy, na które zwróć uwagę:

• prowadzący podnosi głos, wyśmiewa błędy albo porównuje dzieci między sobą,
• spotkania to sam wykład albo sama wolna gra, bez zadań i omówienia,
• rodzic nie wie, czego dziecko się uczy i jaki jest plan na najbliższe tygodnie,
• wynik w turnieju liczy się bardziej niż to, czego dziecko się nauczyło,
• ten sam materiał wraca przez wiele tygodni bez widocznego postępu.

Zanim zmienisz trenera, porozmawiaj z nim o tym, co widzisz, i daj mu szansę na zmianę planu. Jeśli po rozmowie nic się nie poprawia, poszukaj innego prowadzącego lub nowej formy zajęć, bo na tym etapie liczy się przede wszystkim to, żeby dziecko chciało wracać do szachownicy.